بیانیه جایگاه آموزش علوم زمین در کشور
|
|
|
بيانيه ی همايش جايگاه آموزش علوم زمين در ايران مقدمه : در جوامع امروزی علم زمین شناسی ازدیدگاه اقتصادی اهمیت فوق العاده زیادی یافته است ، پی جویی واکتشاف نفت وسایر سوخت های فسیلی ، مکان یابی منابع وذخایر با ارزش معدنی وکانیایی ، کشف وبهره برداری از منابع آب های زیر زمینی ، تامین مواد اولیه ی موردنیاز صنایع (بویژه بخش های مربوط به تولید فولاد ، پتروشیمی ، سیمان و...) به گونه ای خاص با علم زمین شناسی پیوند خورده است . شناسایی مناطق حادثه خیز جهان که از دیرباز شاهد خسارات جانی ومالی زلزله ، آتشفشان ، رانش زمین ، سیل و.... بوده اند بخش دیگری از وظایف زمین شناسان است. از سوی دیگر انجام پروژه های عظیم مهندسی مانند ساخت سدها ، تونل ها وپل ها ونیز احداث بزرگراه ها وتوسعه ی شبکه ی ریلی ، بدون مطالعات مقدماتی زمین شناسی امکان پذیر نمی باشد.همراه با گسترش افق های علم وفناوری در دنیای کنونی ، شاخه های علم زمین شناسی نیز روز به روز توسعه یافته واینک زمینه های تخصصی جدیدی نظیر زمین شناسی پزشکی ، زمین شناسی جاده ای ، زمین شناسی زیست محیطی وشهری و... در برخی از دانشگاه های معتبر جهان مورد پژوهش قرارگرفته وتدریس می شوند. اقتصاد کشور مانیز به طور چشمگیری وابسته به دانش زمین شناسی است چرا که بخش مهمی از بودجه جاری دولت را درآمدهای نفتی ومعدنی تشکیل داده واکتشاف واستخراج این منابع در وهله ی اول مستلزم انجام مطالعات وتحقیقات زمین شناسی است.با توجه به اینکه منابع مذکور تا چند سال آینده رو به پایان خواهند رفت ، لذا توسعه ی آموزش و پژوهش های زمین شناسی در سطح کشور امری اجتناب ناپذیر است. لازم به ذکر است کشور ما به دلیل دارا بودن پتانسیل های بالا برای آموزش وپژوهش درحیطه های مختلف علوم زمین ، از جایگاه علمی ویژه ای در منطقه برخورداربوده و وجود پدیده های منحصر به فرد زمین شناسی در سطح کشور ، توسعه ی ژئوتوریسم را به یک نیاز اساسی برای حال وآینده بدل نموده است . در همین راستا ، همایش بررسی جایگاه آموزش علوم زمین در ایران با همکاری سازمان زمین شناسی واکتشافات معدنی کشور و نیز دبیرخانه راهبری درس زمین شناسی در تاریخ 15/2/1392 و در محل سالن همایش های سازمان زمین شناسی برگزار گردید . محورهای همایش مذکور عبارت بودند از :
· ضرورت ارتقاء دانش فنی زمین شناسی در کشور · وضعیت موجود آموزش علوم زمین در نظام آموزش وپرورش · کاهش اثرات سوء مخاطرات طبیعی با آموزش زمین شناسی · روش های نوین تدریس علوم زمین راستای کاربردی نمودن آن · بررسی کتب درسی زمین شناسی با هدف ارتقاء دانش همگانی · نقش رسانه های کمک آموزشی در آموزش زمین شناسی · تدوین سرفصل های دروس میان رشته ای به منظور ارتباط موثر بخش صنعت و دانشگاه · معرفی وتجلیل از 5 دبیر برتر زمین شناسی کشور برگزاركنندگان و شركت كنندگان در اين همايش ، پس از استماع مطالب ارائه شده با عناوين و موضوعات فوق ، ضمن اذعان به وجود محدودیت ها و چالش هاي متعدد در آموزش علوم زمين در كشور ، از مسئولین محترم آموزش وپرورش درخواست هایی را داشتند که به صورت بيانيه ی زیرو در 10 ماده ارائه مي شود:
1- اصلاح ضریب درس زمین شناسی درکنکور سراسری : اختصاص ضریب صفر برای درس زمین شناسی در زیر گروه یک گروه آزمایشی علوم تجربی ودر نظر گرفتن ضریب ناچیز برای آن درسایر زیرگروه های مربوطه موجب تنزل جایگاه وکاهش میزان ارزش گذاری مسئولین ، اولیا ء و دانش آموزان نسبت به این درس شده است . از این رو با اطمینان می توان چنین نتیجه گرفت که وضعیت وجایگاه درس زمین شناسی در کنکور سراسری ، مهم ترین عامل رکود وپسرفت آن در نظام آموزشی متوسطه است . لذا برای رفع این مشگل اساسی وریشه ای تقاضا می شود مقدمات مذاکره با سازمان سنجش آموزش کشور فراهم شده وبا پیگیری مسئولین ذیربط ، این مشگل تاریخی در کوتاه ترین بازه ی زمانی ممکن برطرف گردد.
2- به روز نمودن مطالب کتب درسی و پرداختن به موضوعات جدید:
بخش عمده ی محتوای کتب درسی زمین شناسی مبتنی بر آموزش سنتی است ، لذا چنانچه کتاب از حالت تکراری صرف خارج شده و به جنبه های کاربردی آن توجه بیشتری شود، خودبخود کاهش بی انگیزگی دانش آموزان را به دنبال خواهد داشت . از طرف ديگرآموزش زمينشناسي مانند ساير دروس ببشتر به صورت معلم محور بوده و ارزشيابيهای آن به صورت محتوا محور و حافظه مدار انجام می پذیرد. كتابهاي درسي زمين شناسي فعلی نيز به همين منوال و منطبق با شرايط زمانی گذشته ، طراحي و تأليف شدهاند . با توجه به پيشرفت هايي كه در سالهاي اخير در شيوه هاي تدريس و رويكرد هاي آموزشي حاصل شده است ، بازنگري و به روز نمودن مطالب کتب درسی زمین شناسی امري ضروري و اجتناب ناپذير است .
3- توجه به جایگاه مهم زمين شناسي كاربردي در مباحث درسی : امروزه زمین شناسی کاربردی(زمین شناسی اقتصادي، زمین شناسی نفت، زمین شناسی آب های زيرزميني و مهندسي و...) رفته رفته جای خود را در بین اکثر رشته های فنی و مهندسی باز نموده است. بایستی این نکته را با ذکر مصاديق آن در زندگي روزمره دانش آموزان در کتب درسی گنجاند تا بدين وسيله هم مطالب كتاب از حالت خشك، انتزاعي و كليشه اي خارج شود و هم خود دانش آموزان بهتر بتوانند به اهميت و كاربرد اين علم در زندگي پي ببرند. با اضافه كردن مطالب و موضوعاتی در خصوص اكتشاف نفت و معادن، هيدرولوژي(آب شناسي) و بحث هاي زمين شناسي مهندسي از جمله سد، تونل، جاده ، پل و سازه هاي عمراني بزرگ كشور همراه با ارائه تصاوير بيشتر و گویاتر مي توان به جذابیت دروس افزود.
4- لزوم تدریس زمین شناسی توسط دبیران تخصصی : از ديگر مشكلات نظام آموزشي ما ، استفاده از نيروهاي غيرتخصصي در تدریس درس زمین شناسی است. با نگاهی اجمالی به آمارهای موجود مي توان گفت كه بخش زیادی از دبیرانی که به تدریس زمين شناسي اشتغال دارند، دارای مداركی غیر از زمین شناسی (مانند جغرافيا و يا زيست شناسي) می باشند. ازآنجایی که مدرس زمین شناسی بايستی اطلاعاتي پایه ای درمورد کانی شناسی ، سنگ شناسی ، ژئوشيمي، ژئوفيزيك، دیرینه شناسی و... داشته باشد، تدریس زمین شناسی توسط دبیران غیر تخصصی (وگاه غیرمرتبط) مشگلات زیادی را برای دانش آموزان وحتی خود همکاران محترم غیر تخصصی ایجاد نموده است. در این خصوص شایسته است تدابیری برای جذب نیروهای تخصصی زمین شناسی اندیشیده شده واز سوی دیگربا ایجا د رشته ی دبیری زمین شناسی در دانشگاه فرهنگیان ، مشکل کمبود دبیر تخصصی زمین شناسی را برای همیشه برطرف نمود .
5- اختصاص ساعت آزمایشگاه به برنامه درسی زمین شناسی : فعاليتهاي آزمايشگاهي يکي از ارکان اصلي آموزش زمين شناسي محسوب می گردند اما متاسفانه در سیستم برنامه ریزی آموزشی ما مورد غفلت واقع شده اند .آزمايشگاه مكان مناسبي است كه در آن مهارت هاي يادگيري اكتشافي، حل مساله و كاوشگري آموخته ميشود. فعاليتهاي آزمايشگاهي موجبات رشد دانش، مهارت و نگرشهاي علمي دانشآموران را فراهم ساخته و انجام این فعاليتها علاوه بر تثبيت يادگيري و افزايش ميزان ماندگاري مفاهيم آموخته شده ، سبب کسب مهارتهاي خلاقانه ای ميگردند که در زندگي روزمره ی فرد مورد استفاده قرار خواهند گرفت. همچنین اجراي اينگونه فعاليتها و كسب مهارت در كاربرد ابزار و وسايل آزمايشگاهي، به نوبه ی خود زمينههاي برقراري ارتباط منطقي بين علم و فناوري را فراهم ميسازند .بر اساس مزیت های یاد شده در نظرگرفتن ساعت آزمایشگاه برای درس زمین شناسی یک ضرورت اساسی است .
6- فراهم نمودن و سایل کمک آموزشی ونرم افزارهای زمین شناسی برای واحدهای آموزشی : وجود امكانات و ابزار آموزشي زمین شناسی مناسب در مدارس واستفاده ی صحیح وموثر از آنها موجب ارتقای کیفیت آموزشی خواهد شد . نمونه هایی از این امکانات آموزشی عبارتند ازجعبه سنگ، كاني و درصورت امکان میکروسکوپ ، نمونه های ماکروسکوپی فسيل های واقعی ویا مولاژ فسيل ها - لوازم آزمايشگاهي و وسايلي مانند جعبه سختي موس و ... در این رابطه از مسئولین محترم تقاضا داریم تجهیزات زمین شناسی موجود درمدارس (بویژه مناطق محروم ) را مورد بررسی قرار داده و در زمینه ی تامین اقلام مورد نیاز مساعدت فرمایند.
7- تدوین برنامه های بازدید علمی و میدانی برای دانش آموزان و دبیران : بازدیدهای علمی فرصت های مناسبی را دراختیار فراگیران قرار می دهند تا از طریق مشاهده ی طبیعت ، وقایع واشیاء ، تجارب علمی دست اولی را حاصل نموده وبامشاهده ی مستقیم تفاوت ها وشباهت ها ، آشنایی بیشتری با محیط اطراف خود بدست آورند ودر نتیجه مفاهیم تئوری را بهتر در ذهن خود بپرورانند. در این راستا انتظار می رود مسئولین محترم ، در زمینه ی برگزاری بازدیدهای علمی زمین شناسی برای دبیران ودانش آموزان ، توجه وهمکاری بیشتری مبذول فرمایند.
8- مساعدت برای برگزاری دوره های آموزشی ضمن خدمت زمین شناسی : آموزش های ضمن خدمت یکی ازنیازهای اساسی کارکنان یک سازمان وبویژه نهادهای آموزشی است. ارتقاء سطح علمی ومهارتی نیروی انسانی شاغل دریک مجموعه در نهایت به بهبود خدمات وافزایش بهره وری و بازده عملکردی کارکنان آن مجموعه منجر می شود.در مورد کیفیت برگزاری دوره های آموزشی زمین شناسی بیان این نکته ضروری است که : اگرچه هرسال باپیگیری اعضای گروه های آموزشی زمین شناسی در برخی از استان ها دوره های ضمن خدمت وبازآموزی برای همکاران دبیر برگزار می شود اما مدت وتنوع دوره های برگزارشده ، تمامی نیازهای شغلی همکاران را پوشش نمی دهد. در این رابطه سازمان زمین شناسی کشور آمادگی خود را برای برگزاري دوره هاي باز آموزي دبيران زمين شناسي استان ها ( در مراكز سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني کشور) اعلام نموده و قادر است با امکانات وتچهیزات آموزشی خود ، طبق سرفصل های تدوین شده از سوی وزارت آموزش وپرورش ، به امر دانش افزایی دبیران محترم بپردازد.لذا استدعا داریم مسئولین محترم ، هماهنگی های لازم را دراین زمینه بعمل آورند.
9- لزوم حمایت از برگزاری المپیاد زمین شناسی : سالیان زیادی است که المپیاد جهانی علوم زمین به میزبانی کشورهای مختلف برگزار می شود ومتاسفانه دانش آموزان با استعداد وخلاق ما از شرکت دراین المپیادها محروم بوده اند. خوشبختانه با پیگیری های خستگی ناپذیر جمعی از همکاران گرانقدر ، هم اینک با برگزاری آزمایشی المپیاد علوم زمین در شش استان (تهران ، اصفهان ، فارس ، لرستان ، خراسان رضوی ومازندران) موافقت شده وامید است با مساعدت مسئولین محترم ، درسال آتی شاهد برگزاری المپیاد علمی زمین شناسی در استان های سراسر کشور باشیم.
10-گنجاندن درس زمین شناسی در برنامه ی درسی رشته ی ریاضی فیزیک : دانشجویان برخی از رشته های فنی نظیرمهندسی عمران ، مهندسی معدن ، مهندسی نفت و.... در طی دوران تحصیل دانشگاهی علاوه بر دروس تخصصی مربوط به رشته خود، واحدهای درسی زمین شناسی زیادی را نیز بایستی بگذرانند. نکته ی جالب این است که تمامی این دانشجویان از گروه آزمایشی ریاضی فیزیک به این رشته ها هدایت شده و در طول مدت دبیرستان وپیش دانشگاهی حتی یک ساعت کلاس درسی زمین شناسی نداشته اند. اینک دو سئوال مهم مطرح می شود که آیا چنین دانشجویانی نبایست قبل از ورود به دانشگاه با مبانی اولیه ومفاهیم پایه ای زمین شناسی آشنا می شدند؟ و آیا ورود یک باره به مباحث تخصصی دانشگاهی نظیر مکانیک سنگ ویا تکتونیک و... آنها را با مشکل مواجه نمی سازد؟ به هرحال به عقیده ی اساتید دانشگاه ، دبیران زمین شناسی ودانشجویان رشته های مذکور ، وجود درس زمین شناسی برای رشته ی ریاضی فیزیک متوسطه ، حتی از رشته ی علوم تجربی نیز ضروری تربوده وبی توجهی نسبت به این امر نتایج زیانباری داشته است. امیدواریم با عنایت مسئولان محترم آموزش وپرورش ، شاهد تدریس درس زمین شناسی در رشته ی ریاضی فیزیک نیز باشیم . والسلام
|
